intertrans

Μετάφραση

Σε αντίθεση με την ταυτόχρονη διερμηνεία, που αναδύθηκε στη σύγχρονη εποχή, οι απαρχές της μετάφρασης, ως μορφή και ανάγκη επικοινωνίας, ανάγονται πολύ πίσω στο χρόνο. Για πολλούς αιώνες ο κόσμος συσχέτιζε την ανάδυση της μετάφρασης με την ιστορία του Πύργου της Βαβέλ στο Βιβλίο της Γένεσης. Σύμφωνα με την Βίβλο, μετά  τον κατακλυσμό, οι απόγονοι του Νώε εγκαταστάθηκαν σε μία κοιλάδα και προκάλεσαν τη μήνη του Θεού αποφασίζοντας να φτιάξουν ένα πύργο που θα έφτανε στον ουρανό. Ο Θεός όμως ανέτρεψε τα σχέδιά τους κάνοντάς τους να μιλούν πολλές διαφορετικές γλώσσες και σκορπίζοντάς τους σε διαφορετικά μέρη στη γη. Καθώς λοιπόν αυξανόταν ο αριθμός των γλωσσών, αναζητήθηκαν τρόποι συνεννόησης και επικοινωνίας.

Έτσι γεννήθηκε η μετάφραση. Τι είναι όμως η μετάφραση; Πολύ απλά θα έλεγε κανείς ότι μετάφραση είναι η μεταφορά του νοήματος ενός κειμένου σε μία άλλη γλώσσα με τον τρόπο που είχε στο νου του ο συγγραφέας του πρωτότυπου (Newmark, 1998).

Βέβαια, φαίνεται ότι τα πρώτα ψήγματα θεωρίας και έρευνας πάνω στη μετάφραση μας πηγαίνουν πίσω στην εποχή των Ρωμαίων. Σύμφωνα με τον Eric Jacobson, ο Κικέρων και ο Οράτιος ήταν οι πρώτοι θεωρητικοί που έκαναν τη διάκριση ανάμεσα στη μετάφραση λέξη προς λέξη και την μετάφραση έννοια προς έννοια.

Η συμφιλίωση των δύο τρόπων αποτελεί εξάλλου μία από τις βασικότερες προκλήσεις στη μετάφραση. Οι περισσότερες θεωρίες πάνω στη μετάφραση βασίζονται στην έννοια της ισοδυναμίας (equivalence) εννοιών και νοημάτων και όχι απλής μεταφοράς λέξεων και φράσεων. Ο μεταφραστής καλείται να κατανοήσει την πολιτισμική πραγματικότητα της γλώσσας πηγή και να την μεταφέρει στη γλώσσα στόχο. Η μετάφραση είναι μία δεξιότητα επικοινωνίας περισσότερο παρά μία γλωσσική ικανότητα μόνο. Σύμφωνα με τον Catford (1988), οι μεταφραστές πρέπει μέσα στη μετάφρασή τους να αναζητούν τους παράγοντες που δεν φαίνονται σε λεκτικό ή φραστικό επίπεδο αλλά υπάρχουν στη συνείδηση των ομιλητών της γλώσσας στόχος. Στα πλαίσια αυτά, οι μεταφραστές συνειδητοποιούν ότι οι μεταφράσεις τους δεν είναι αποτελεσματικές αν δεν καταφέρουν να μεταφέρουν όχι μόνο το περιεχόμενο και το σύνολο των πληροφοριών που περιλαμβάνονται στη γλώσσα πηγή αλλά και να προκαλέσουν την ίδια επίδραση στον αποδέκτη σαν να διάβαζε το πρωτότυπο, Nida (1964). Οι Vinay & Darbelnet (1995) βλέπουν τη μετάφραση προσανατολισμένη προς την ισοδυναμία σαν μία διαδικασία που αναπαράγει την ίδια κατάσταση όπως ακριβώς και στο πρωτότυπο χρησιμοποιώντας τελείως διαφορετική διατύπωση.

Κατά τη διαδικασία της μετάφρασης συνυπάρχουν και αλληλεπιδρούν πολλές και διαφορετικές διαδικασίες. Οι μεταφραστές πρέπει να χαρακτηρίζονται από την ικανότητα να νιώθουν τις λεπτές αποχρώσεις της γλώσσας, ξεκινώντας κατά κύριο λόγο από τη μητρική τους γλώσσα. Η ικανότητα αυτή σε συνδυασμό με την ευφυΐα, τη διαίσθηση και τη γνώση διευκολύνει τους μεταφραστές όταν καλούνται να αποφασίσουν πότε να μεταφράσουν κυριολεκτικά και πότε να κάνουν την υπέρβαση ξεπερνώντας το αμιγώς λεκτικό επίπεδο. Βέβαια, η μετάφραση είναι μία διαδικασία αέναης βελτίωσης. Δεν υπάρχει τέλεια, ιδανική μετάφραση. Οι μεταφραστές προσπαθούν πάντοτε να διευρύνουν τις γνώσεις τους και να βελτιώσουν τον τρόπο έκφρασής τους. Οι μεταφραστές πρέπει να εργάζονται ταυτοχρόνως σε τέσσερα επίπεδα (Newmark, 1998):
Η μετάφραση είναι πάνω από όλα μία επιστήμη, η οποία παράγει γνώση και επαλήθευση των γεγονότων και της γλώσσας που τα περιγράφει. Σε δεύτερο επίπεδο, η μετάφραση είναι δεξιότητα ως προς την επιλογή της κατάλληλης χρήσης της γλώσσας. Κατά τρίτον, η μετάφραση είναι τέχνη και δημιουργία ως προς τον τρόπο γραφής και τέταρτον η μετάφραση είναι θέμα και προσωπικών επιλογών και γούστου του ίδιου του μεταφραστή. Ίσως περισσότερο από κάθε άλλο επάγγελμα, οι μεταφραστές καλούνται συνεχώς να λύνουν γρίφους, να μαντεύουν πιθανές ερμηνείες διφορούμενων λέξεων και φράσεων και να πρέπει να σκεφτούν διαφορετικούς τρόπους μετάφρασης λέξεων που δεν υποδηλώνουν αντικείμενο αλλά ιδιότητα. Με άλλα λόγια, οι μεταφραστές πρέπει να σκέφτονται πολλά πράγματα την ίδια στιγμή.

Οι καλά δομημένες μεταφράσεις προϋποθέτουν αρχικά σωστή ανάλυση και κατανόηση του κειμένου πηγή. Οι μεταφραστές πρέπει πρώτα να διαβάσουν το κείμενο προς μετάφραση ώστε να κατανοήσουν τον σκοπό που γράφτηκε και να επιλέξουν τις μεταφραστικές τους επιλογές.

Οι μεταφράσεις δεν γίνονται στο κενό. Έχουν πάντα έναν στόχο και έναν αποδέκτη. Οι μεταφραστές πρέπει πάντα να γνωρίζουν για ποιον προορίζεται η μετάφραση. Ποιος είναι ο τελικός αποδέκτης; ο ειδικός, ο απλός άνθρωπος μέσου όρου γνώσεων, ο μη ειδικός; Ανάλογα θα προσαρμοστεί και η μετάφραση ώστε να προκαλέσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

Ο τρόπος μετάφρασης είναι προσωπικός και ξεχωριστός για τον καθένα. Η μία περίπτωση είναι να ξεκινήσουν οι μεταφραστές διαβάζοντας το πρωτότυπο πρόταση ανά πρόταση ή παράγραφο ανά παράγραφο προσπαθώντας να ‘νιώσουν’ το πρωτότυπο. Ένας άλλος τρόπος προσέγγισης είναι να διαβάσει κανείς όλο το κείμενο ώστε να δει το ύφος, τον τόνο και να προσανατολιστεί ανάλογα.

Στα περισσότερα κείμενα οι μεταφραστές πρέπει να διασφαλίζουν τα ακόλουθα:το μεταφρασμένο κείμενο πρέπει να βγάζει νόημα, να διαβάζεται με φυσικό τρόπο και η γλώσσα να ρέει σαν να μην πρόκειται για μεταφορά ενός άλλου κειμένου αλλά σαν να είναι αυτό το πρωτότυπο. Η φυσικότητα στη μετάφραση χάνεται πολλές φορές όταν ακολουθείται πιστά η σύνταξη του πρωτότυπου. Για αυτό το λόγο, οι μεταφραστές πρέπει πάντα να λαμβάνουν τη δέουσα απόσταση από το μεταφρασμένο κείμενο, ώστε να εντοπίζουν πιο εύκολα όταν το κείμενο δεν ρέει.

Η έμφαση στη μεταφορά των νοημάτων δεν πρέπει να μας οδηγεί στο άλλο άκρο. Αυτό της απόρριψης της λεκτικής μονάδας. Η ακρίβεια είναι sine qua non για τη μετάφραση.

Στην καθημερινή τους πρακτική οι μεταφραστές αντιμετωπίζουν πολλά διαφορετικά είδη κειμένων. Υπάρχουν τεχνικές μεταφράσεις, ιατρικές μεταφράσεις, νομικές μεταφράσεις, μεταφράσεις διαφημιστικών εντύπων, οικονομικές μεταφράσεις και πολλά άλλα είδη. Οι τεχνικές μεταφράσεις είναι μία πρόκληση καθώς η εξέλιξη της τεχνολογίας είναι τόσο αλματώδης που πολλές φορές στη γλώσσα στόχος δεν έχει επικρατήσει ένας καθιερωμένος τεχνικός όρος αλλά αποδίδεται περιγραφικά.

Στα πλαίσια της τεχνολογικής εξέλιξης, τις τελευταίες δεκαετίες γλωσσολόγοι, μεταφραστές και άλλοι επιστήµονες προσπάθησαν να εξερευνήσουν τις δυνατότητες της µηχανικής µετάφρασης.Η µηχανική µετάφραση (machine translation) είναι η µετάφραση κειµένων µε τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή και προγραµµάτων επεξεργασίας κειµένων χωρίς την παρέµβαση ανθρώπου. Φυσικά η εισαγωγή του κειµένου γίνεται µε τη βοήθεια ανθρώπου αλλά η µετάφραση γίνεται αποκλειστικά και µόνο από τον υπολογιστή – και αυτή η
συστηµατική µελέτη οδήγησε στη δηµιουργία συστηµάτων µηχανικής µετάφρασης.
Τα αποτελέσματα όμως της μηχανικής μετάφρασης είναι δυσανάλογα ως προς την προσπάθεια που επενδύθηκε. Είναι γεγονός ότι έχει σηµειωθεί πρόοδος στον τοµέα αυτό αλλά δεν πραγµατοποιήθηκε σε τόσο γρήγορο ρυθµό όσο αναµενόταν. Τα αποτελέσµατα της µηχανικής µετάφρασης είναι φτωχά σε ποιότητα, σε επίπεδο ακρίβειας και σε επίπεδο κατανόησης κειµένου.
Η μετάφραση συνεπώς είναι μία πολύπλοκη νοητική διαδικασία που απαιτεί μυαλό, φαντασία και γνώση από πλευράς μεταφραστή. Οποιαδήποτε μηχανική της μετεξέλιξη απλά στερεί από το τελικό μεταφραστικό προϊόν αρτιότητα και ποιότητα

>> Επιστροφή στο site μας ...

sitemap